Herhâlde günümüz insanı üzerinde bir samimiyet testi yapılsa, çoğumuz bu sınavdan yeterli puan alamazdık. Bunun en önemli sebeplerinden biri, insan ilişkilerinde samimiyetten çok kişisel menfaatlerin gözetilmesidir.
Kime sorsanız samimi olmaktan bahseder. Ancak samimiyet sadece güzel söz söylemek, gülümsemek, hâl hatır sormak ya da insanlara yakın davranmak değildir. Asıl samimiyet, muhatabınızın olmadığı yerde de arkasından konuşmamak, menfaati bittiğinde ilişkiyi bitirmemek, verdiği sözün arkasında durmak ve kimsenin görmediği yerde de doğru olanı yapabilmektir.
Yapmacık davranışlardan hepimiz rahatsız oluruz. Böyle davranan insanları fark ettiğimizde onlara karşı mesafeli dururuz. Çünkü bir insanı tanımak için sadece söylediklerine değil yaptıkları önemlidir.
Samimiyetin temelinde karşılıklı güven vardır. Güven sarsıldığında aradaki muhabbet de kaybolur. Dostlukta, hesap kitap işlemez, öncelikle karşılıklı güven vardır.
Bana samimiyetin ölçüsü nedir diye sorulsa, cevabım Mevlânâ’nın şu sözü olurdu:
“Ya olduğun gibi görün, ya da göründüğün gibi ol.”
Atalarımız da “Ayinesi iştir kişinin, lafa bakılmaz.” diyerek insanın sözlerinden çok davranışlarıyla değerlendirileceğini anlatmıştır. Kiminle muhabbet etseniz dostluktan, dürüstlükten, vefadan söz eder. Önemli olan, bu değerleri dile getirmekten ziyade, bunların kendi yaşantımızda da karşılığının bulunmasıdır.
Samimiyetin önemli göstergelerinden biri de verilen sözleri tutabilmektir. Eskiler, “Söz senettir.” derdi. Söz verildiğinde, o sözü yerine getirmek için çaba gösterilirdi. Verilen sözün tutulmaması itibar kaybına yol açardı. Dili başka özü başka olanın saygınlığı olmazdı.
Bazen şartlar değişir, elinizde olmayan fırınlarda sözler yerine getirilemeyebilir. Böyle durumlarda yapılması gereken, karşı tarafa durumu samimiyetle açıklamaktır. Hiçbir şey olmamış gibi davranmak, güveni zedelemekten başka işe yaramaz.
İnsanların zaman içinde fikir değiştirmesinde de ayıplanacak bir şey yoktur. Bir insan yanlış düşündüğünü anlayıp kararını değiştirebilir. Ancak sırf işine gelmediği, çıkarları kaybolduğu için dün savunduklarının bugün karşısında duruyorsa, yaptıkları kendini yalanlıyorsa bu samimiyetin bittiğini gösterir.
Maalesef dün övgüyle söz ettiği insanları bugün kötüleyen, dün doğru dediğini bugün inkâr eden kişileri de günümüzde sıkça görüyoruz. Bana göre fikir değiştirmek başka, çıkarları uğruna tavır değiştirmek bambaşka bir meseledir.
Bu konu, özellikle toplumun önünde olan ve insanlar adına söz söyleyen kişiler için daha da önemlidir. Beni rahatsız eden, insanların düşüncelerinin değişmesi değil; bunu yaparken geçmişte söylediklerini ve birlikte yürüdükleri insanları yok saymalarıdır.
Samimiyetin bir başka şekli de vefalı olmaktır. İnsan, kendisine iyilik yapanları, zor gününde yanında olanları unutmamalıdır. Her şeyin bir karşılığı olmayabilir ama yaşanmışlıkların da bir değeri vardır. Bir zamanlar yakın olduğunuz birinin zamanla size yabancılaştığını, geçmişte yaşananların hiç yaşanmamış gibi unutulduğunu görmek gerçekten inciticidir.
Elbette eskisi gibi düşünmek ya da her zaman eskisi kadar yakın olmak zorunda değiliz. Yeter ki farklılıklarımız, birbirimize duyduğumuz saygıyı ortadan kaldırmasın.
Hepimiz yanılabilir, zaman zaman hata yapabiliriz. Olması gereken, haklı çıkmak uğruna gerçekleri görmezden gelmemektir. Yanlış yaptığımızda özür dilemeyi de bilmeliyiz. Hatasını kabul etmek insanın değerinden bir şey eksiltmez; aksine ona duyulan saygıyı artırır.
Başkalarının yanlışlarını görürüz de… Aynı hassasiyeti kendimize karşı da gösterebiliyor muyuz? İnsan biraz da dönüp kendine bakmalı, başkalarında beklediği davranışları kendisinin ne kadar gösterebildiğini sorgulamalıdır.
Her zaman haklı olamayız. Ama her zaman samimi davranmak elimizdedir.
