Geçtiğimiz günlerde Denizli Kitap Fuarı kapsamında çok kıymetli hemşehrilerimiz ve okuyucularımızla bir araya gelerek "Türkistan’dan Denizli’ye Kültürel Miras" üzerine keyifli ve ufuk açıcı bir söyleşi gerçekleştirdik. Aslında bu buluşma, yalnızca akademik bir sunum değil; binlerce kilometre öteden, ata yurtlarımızdan Anadolu’nun kalbine, Ege’nin incisi Denizli’mize taşınan ortak hafızamızın bir yansımasıydı.
ATA YURDUNDAN EGE’YE TAŞINAN İZLER
1071 Malazgirt Zaferi ile kapıları açılan, 1176 Miryokefalon Zaferi ile ise tapusu alınan bu aziz topraklarda, Oğuz boylarının izini sürmek hiç de zor değil. Bugün Denizli’den Aydın’a, İzmir’den Burdur’a kadar haritaya baktığımızda; Yazır, Dodurga, Avşar, Karkın, Bayat, Kınıklı ve Beydilli gibi 24 Oğuz boyunun isimlerinin köylerimizde, mahallelerimizde hala yaşadığını görüyoruz. Gölhisar’ın ve Ödemiş’in eski adlarının "Horzum" (Harezm) olması, Harzemşahların torunlarının bu coğrafyaya kendi yurtlarının adını mühürlediğinin en somut kanıtıdır.
TAŞTA, KİLİMDE VE DİLDE YAŞAYAN ORTAK HAFIZA
Türkistan coğrafyasına, özellikle Özbekistan’ın Semerkant, Buhara ve Hive şehirlerine yaptığım saha gezilerinde beni en çok etkileyen şey, kendimi adeta Acıpayam’da, Çivril’de ya da Gölhisar'da geziyor gibi hissetmem oldu. Kültürel mirasımız hem somut hem de soyut değerleriyle birebir örtüşüyor:
- Mimari ve El Sanatları: Acıpayam’daki Yazır Camii’nin, Çivril’deki Savranşah Camii’nin ve Burdur’daki Dengere Camii’nin ahşap işçiliği ile Özbekistan’daki camilerin bezemeleri adeta aynı ustanın elinden çıkmış gibidir. Hatta köylerimizdeki eski at arabalarının üzerindeki çiçek motiflerini Özbek yapılarının süslemelerinde görmek, kültürün nesilden nesile nasıl aktarıldığını gösteriyor.
- Dokuma ve Müzik: Özbekistan’da "ikat" denilen dokumaların aynısı bizim Buldan dastarlarımızda, Acıpayam kilimlerimizde yaşıyor. Yöre sanatçımız merhum Hayri Dev’in veya Gölhisarlı Necati Arslan’ın çaldığı iki telli curanın tınısı, Türkistan’daki kopuz ve dutar ile aynı ruhu taşıyor.
- Dil ve Sofra Kültürü: Anneannemin Yumrutaş köyünde kullandığı öz Türkçe kelimelerin aynısını Özbekistan sokaklarında duymak, Dede Korkut hikayelerinin dilinin hala yaşadığını gösteriyor. Sofralarımızda ise durum farksız; Isparta Senirkent’in meşhur üçgen "Samsa" tatlısından düğün pilavlarımıza, hatta coğrafi işaretli Acıpayam kavunumuza kadar tohumlarımız ve lezzetlerimiz aynı köklerden besleniyor.
MANEVİYAT VE GELECEK VİZYONU
İnanç ve bilim dünyamızın harcı da o topraklarda karılmıştır. İmam Maturidi’den İmam Buhari’ye, Hoca Ahmet Yesevi’den Denizli’mizin manevi mimarları Sarı İsmail Sultan’a ve Yatağan Baba’ya uzanan irfan silsilesi; İbn-i Sina, Harezmi ve Ali Kuşçu gibi bilim insanlarının mirasıyla birleşerek medeniyetimizi inşa etmiştir. Dağ zirvelerinde gerçekleştirdiğimiz yağmur duaları ve hayır etkinlikleri bile Orta Asya’dan getirdiğimiz kadim geleneklerin İslam ile harmanlanmış halidir.
Söyleşimizin sonunda dinleyicilerimizle yaptığımız samimi sohbette bir gerçeğin altını bir kez daha çizdik: Türkiye’den Yunanistan’a bir buçuk milyon turist giderken, öz yurdumuz Özbekistan’a gidenlerin sayısının yüz binlerde kalması büyük bir eksiklik. Kendi köklerimizi tanımak, ortak mirasımızı botanik, genetik ve mimari çalışmalarla kayıt altına almak ve kardeş şehir projeleriyle gönül köprülerini güçlendirmek hepimizin sorumluluğudur.
Denizli’mizin taşına, toprağına, şivesine ve kültürüne sahip çıkmak; aslında bin yıllık tarihimize sahip çıkmaktır. Söyleşimize katılarak bu heyecanı paylaşan tüm dostlara gönülden teşekkür ediyorum.
