Dünya nüfusu 8,3 milyar kişiye ulaşmış durumda. Kişi sayısı arttıkça kanunlarla birlikte etik kuralların da daha ön planda olması gerekir.
Peki nedir etik ve etik kurallar?
Etik, doğru ile yanlışın, iyi ile kötünün ne olduğunu inceleyen felsefe dalıdır. İnsanların davranışlarına temel olan ahlak ilkelerini, kuralları ve değerleri araştırır. Yunanca "karakter" anlamına gelen "ethos" sözcüğünden gelir.
Etik kurallar ise; insan ilişkilerinde ve iş yaşamında doğru ile yanlışı ayırt etmek için uyulan temel ilkelerdir. En önemli kurallar arasında dürüstlük, saygı ve adalet yer alır. Bu kurallar, toplumda güven ve düzeni sağlamak için yol gösterir.
TEMEL ETİK İLKELERİ
Dürüstlük ve Doğruluk: Her iş ve ilişkide açık, net ve özü sözü bir olmak.
Saygı: İnsan haklarına, özel hayata ve farklı düşüncelere değer vermek.
Adalet ve Eşitlik: Herkese eşit davranmak, ayırımcılık yapmamak.
Sorumluluk ve Hesap Verebilirlik: Yapılan işlerin sonucunu üstlenmek ve şeffaf olmak.
Zarar Vermeme ve Yararlılık: İnsanlara veya çevreye zarar vermekten kaçınmak, iyilik gözetmek.
Kısa kısa etik ve etik kuralları anlattıktan sonra gelin ülkemizde ve dünyada ilgili uygulamalara bakalım.
Muhasebe sisteminde etik kurallar ;
TÜRMOB düzenlemelerine göre muhasebe meslek etiği beş temel kural üzerine kuruludur.
Temel etik ilkeler;
Dürüstlük: Tüm iş süreçlerinde ve finansal raporlamada doğru, samimi ve açık olmak.
Tarafsızlık: Önyargıdan uzak durmak, çıkar çatışmalarına izin vermemek ve kararlarda bağımsız kalmak.
Mesleki Yeterlilik ve Özen: Mevzuattaki gelişmeleri takip etmek ve görevi en yüksek mesleki dikkatle yerine getirmek.
Gizlilik: Müşteri veya işletmeye ait ticari ve finansal sırları yetkisiz kişilerden korumak.
Mesleki Davranış: Yasalara tam uyum sağlamak ve mesleğin saygınlığını zedeleyecek her türlü eylemden kaçınmak.
Araştırmamızda etik kurallara uyulmaz ise disiplin cezaları ön görülüyor ise de bugün uygulamada etik kurallara uyulmadığı zaman disiplin cezaları verildiği pek görülmemektedir. Dolayısı ile etik kurallara uyulmadığı zaman ciddi yaptırımların uygulamaya eklenmesi artık elzem olmuştur.
SİYASET KURUMUNDA UYGULAMA
Siyasi partiler ve siyasetçilerin etik kurallara en çok uyması gerekmektedir. Kamu görevlileri etik uygulamaları ve siyasi partilerin etik ilkelere olmasına rağmen uygulamada bu kurallara uyulmadığı görülmektedir.
Esasen siyasette etik bence halka verilmiş bir sözdür. Siyasetçi seçilmeden önce diyor ki ,ben şu partidenim ve sizden oy istiyorum. Sizi mecliste temsil edeceğim .
Buna istinaden halk da oyunu veriyor. Seçildikten sonra yerel ve ya ulusalda ilgili siyasetçi zorunlu bir durum ortaya çıkmadıkça verdiği söze ve etik kurallara uyması gerekir.
Örneğin milletvekilleri seçilip Ankara’ya gittikten sonra bir bakıyorsunuz 2-3 tane parti değiştiriyor. Kanaatimce seçildiği partiden ayrılan milletvekili ya bağımsız kalmalı ya da etik kurala uymaz ise ceza almalıdır.
YÖK UYGULAMASI
YÖK etik uygulamaları, akademik araştırmalarda, bilimsel yayınlarda ve üniversite yönetiminde dürüstlük, şeffaflık ve adalet ilkelerini korumayı amaçlayan kurallar bütünüdür. İşlemler YÖK ve Üniversitelerarası Kurul (ÜAK) yönergeleri çerçevesinde yürütülür.
Dolayısı ile YÖK Etik uygulamaları oldukça serttir.
Başlıca Etik İhlaller şöyledir;
İntihal: Başkasının eserini kaynak göstermeden kullanmak.
Sahtecilik: Olmayan verileri üretmek veya değiştirmek.
Çarpıtma: Verileri tahrif etmek veya sonuçları manipüle etmek.
Haksız Yazarlık: Aktif katkısı olmayan kişileri yazar yazmak.
Dilimleme: Bir araştırmayı uygunsuz şekilde bölerek birden fazla yayın yapmak.
BİRLEŞMİŞ MİLLETLER
Birleşmiş Milletler (BM) etik uygulamaları, 2006 yılında kurulan BM Etik Ofisi tarafından yürütülür. Bu uygulamalar; dürüstlük, tarafsızlık ve hesap verebilirlik ilkelerini korumayı, menfaat çatışmalarını önlemeyi ve personeli misillemelere karşı korumayı amaçlar.
Ancak görülmektedir ki BM Bile dünya üzerinde etik kurallara uymakta zorlanmakta ve örnek olamamaktadır. Bu sebep ile Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin veto yetkisine sahip 5 daimi üyesi;
Amerika Birleşik Devletleri,
Çin Halk Cumhuriyeti,
Fransa,
Rusya Federasyonu ve Birleşik Krallık'tır (İngiltere).
Bu ülkeler İkinci Dünya Savaşı'ndan galip çıkan büyük devletlerdir. Şu an BM ‘den bu ülkeler isterlerse bazı kararlar çıkmaktadır. Dünya devletleri 5'ten büyük değil midir?
Toplum uygulamaları;
Görülen o ki artık toplumlarda etik değerler minimize olmuş durumda. Eskiden su içerdik destiden misali artık bu kurallara pek uyulmuyor. En azından şöyle demek lazım genellikle uyulmuyor. Mütevazi olmak ,tevazu göstermek ve nezaketli olmak genellikle pek itibar gösterilmemektedir. Karşısındakini dinlememek, her konuda fikir sahibi olmak moda, mütevazi olmak sanki de-moda olmuş durumda. Mütevazi olanları ezmeye çalışmak da moda olmuş durumda. Bu durumda sanırım duruşumuzu bozmadan nezaketle davranıp, uygun bir tarz kullanmak gerekiyor.
Ne demişler ;
"Haddini bilmeyene haddini bildirmek, öksüze kaftan giydirmek gibi sevaptır."
Diğer yandan biz bakkal-esnaf çocuğu olduğumuz için hep helal lokma peşinde koştuk. Biz sakız verdiğimizde bile bundan 40 yıl önce bereket versin dedik. Halen de bereket versin deriz. Ancak şu an değişen teknoloji ile birlikte maalesef insanları dolandırmak, dijital mecralara yatırım yapmak, üretime odaklanmamak, kazanılan bazı paralardan mevzuat gereği de olsa vergi vermemek kanaatimce bunlar hep kolay yoldan kazanmayı ve bazı değerleri unutmamızı sağlıyor.
Temennimiz etik kurallara uymak ve toplumun önünü açmak olmalıdır.
Saygı ile kalınız.
