(Dünden devam)
Yerel radyoların sorunlarına çözüm önerileri ile devam edelim.
Teknolojik Sorunlara Çözüm Önerileri
1) Dijital Dönüşüm Hibeleri: Yerel radyolara dijital yayın altyapısı (IP tabanlı yayın sistemleri, streaming sunucuları vb.) için devlet destekli yatırım hibesi verilebilir (Kaya, 2022).
2) Eğitim ve Teknik Danışmanlık: Üniversitelerin İletişim Fakülteleri, yerel radyolara yönelik 'dijital yayıncılık' ve 'sosyal medya yönetimi' atölyeleri düzenleyebilir (Yılmaz, 2021). Personel eğitimi ve diğer teknik konularda üniversiteler ile iş birliği yapılabilir.
3) Bulût Tabanlı Yayın Sistemleri: Küçük radyolar, yüksek maliyetli stüdyo sistemleri yerine bulût temelli yayın otomasyon sistemlerine geçebilir (RTÜK, 2023).
4) Podcast ve Mobil Yayın: Yayın içerikleri dijital platformlarda (Spotify, Google Podcasts, Apple Podcasts) paylaşılmalı; mobil uygulamalar geliştirilmelidir (Demir ve Arslan, 2020).
5) Ortak Teknik Merkezler: Aynı bölgede yayın yapan radyolar, ortak verici ve stüdyo altyapısı kullanarak maliyeti düşürebilir (BTK, 2022). Denizli Radyo Yayıncıları Derneğinin hazırladığı programlar, haber bültenleri, dernek üyesi yerel radyolardan ortak yayınlanmaktadır.
III. YASAL VE İDARÎ SORUNLAR
Sorun: RTÜK düzenlemeleri, frekans tahsisi belirsizlikleri, idari denetimlerin ulusal radyolarla aynı ölçüde olması, yüksek lisans maliyeti (lisanslama ücretlerinin yüksekliği)dir.
Yerel radyolar, ulusal radyolarla aynı yasal yükümlülüklere sahip; ama aynı ekonomik güce sahip değil.
Örneğin, ulusal bir radyo da küçük bir kasaba radyosu da aynı “RTÜK bildirimleri” ve “denetim süreçlerinden” geçiyor.
Bu haksız rekabet, yerel radyolar için bürokratik yük oluşturuyor. Bunların ölçek, nüfus, yerleşim birimi bazında gruplandırılması gerekir.
Yasal ve İdarî Sorunlara Çözüm Önerileri:
1) Yasal Düzenlemelerde Ölçek Farklılığı: Yerel radyolar, ulusal radyolarla aynı ölçekte değerlendirildiği için dezavantaj yaşamaktadır. RTÜK, yayın lisans ücretlerinde ve denetim şartlarında ölçek bazlı farklılık getirebilir (RTÜK, 2022).
2) Yerel Radyo Statüsü Düzenlemesi: RTÜK yasasında “yerel yayıncı” tanımı netleştirilmeli, ulusal radyolardan farklı ve daha düşük maliyetli yükümlülükler getirilmelidir.
Türkiye’de uzun süredir beklenen yeni frekans ihaleleri yapılmadığı için birçok radyo “geçici izinle” yayın yapıyor. Bu durum yatırım planlarını engelliyor.
Maalesef bu belirsizlik hem Anadolu basını hem de yerel radyolar için geçerliliğini sürdürmektedir. Anadolu basını ve yerel radyolar kendi haline terkedilmiş bir görüntü sergiliyor. İlgisizlik hatta sahipsizlik zirveye çıkmış durumdadır. Ama iş yerel radyoların ve Anadolu basının denetlenmesine geldiğinde, ilgili kurum ve kuruluşlar kılı kırk yarıyorlar. Keşke devlet, denetlemede gösterdikleri titizliği Anadolu basını ve yerel radyoların yaşatılmasında da gösterebilseydi.
3) Frekans Tahsisi Sürecinin Netleştirilmesi ve Şeffaf İhaleler:
Frekans tahsis süreci netleştirilmeli, küçük radyoların da erişebileceği açık ve adil ihaleler düzenlenmelidir.
4) Lisans ve Telif İndirimi: Yerel radyolar için lisans ve müzik telif ücretlerinde indirim sağlanmalı veya gelir düzeyine göre kademeli ücretlendirme yapılmalıdır. Bu konuda FSEK (5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu) hükümleri, yerel radyoların içinde bulunduğu ekonomik şartlar dikkate alınarak güncellenmelidir.
5) Yerel Medya Temsilciliği: Yerel radyoların da RTÜK ve ilgili bakanlık nezdinde temsil edilmesini sağlayacak bir 'Yerel Yayıncılar Birliği' kurulabilir. Bu yapı, iletişim kanallarını güçlendirir (Kaya, 2022). RTÜK veya Basın İlan Kurumu bünyesinde “Yerel Medya Koordinasyon Birimi” kurulmalıdır.
Buna karşılık sektörde faaliyet gösteren meslek birliği ve yaygın birliktelikler de vardır: RATEM (Radyo Televizyon Yayıncıları Meslek Birliği), DRYD (Denizli Radyo Yayıncıları Derneği) gibi.
6) Denetimlerde Yerellik Kriteri: Yerel radyoların yayın içerikleri, ulusal politik standartlar yerine yerel kültürel ve toplumsal değerlere göre değerlendirilmelidir (Demir, 2020).
7) İstihdam Teşviki: SGK Asgarî Ücret Tespit Komisyonu tarafından 01 Ocak 2026 tarihinden itibaren uygulanacak asgarî ücret tutarı; brüt 33.030.00 TL, net 28.075.50 TL olarak belirlenmiştir. Yemek ücreti bu rakamlara dâhil edildiğinde yerel radyoda çalıştırılacak bir personelin aylık toplam maliyeti 50.000 TL’yi bulmaktadır. Dolayısıyla yerel radyolarda çalışan gazeteci, spiker, teknisyenler için SGK prim desteği uygulanmalıdır.
IV. TOPLUMSAL VE KÜLTÜREL SORUNLAR
Sorun: Dinleyici kaybı, gençlerin ilgisizliği, yerel kimlik erozyonudur.
Dijital çağda insanlar artık müziği kendileri seçmek istiyor. Yerel radyolar “canlı yayın” ve “konuşmalı programlar” yapsa da genç kitle podcast, YouTube ve Spotify’a yöneliyor.
Radyoların en önemli işlevi; yerel müzikleri, bölge ağızlarını, halk haberlerini yaşatmaktır. Ancak, yeni nesil bu tür içeriklere uzaktır. Son yıllarda hızlı bir toplumsal değişim ve kültürel çöküş yaşanıyor. Bu değişim ve dönüşüm yerel radyo yayıncılığını da etkilemektedir.
Örneğin, Karadeniz’deki “Radyo Çaykara” kemençe programı yaptığında genç dinleyici bulamıyor; ama pop müzik yayını yaptığında dinleyici sayısı artıyor. Bu doğrultuda yerel radyoların hedef kitle analizi yapması gerekmektedir.
Toplumsal ve Kültürel Sorunlara Çözüm Önerileri:
1) Yerel Kültür Programları: Halk müziği, yöresel hikâyeler, yerel sanatçılar ve geleneklerle ilgili özel yayınlar yapılmalıdır. Denizli Doğuş Radyo; yerel sanatçı, yazar ve şairler ile “Edebiyat Sohbetleri” programı yapmaktadır.
2) Gençlere Yönelik İçerik: Genç dinleyicileri hedef kitleye dâhil etmek için interaktif yayınlar, sosyal medya entegrasyonu, yarışmalar ve podcast’ler hazırlanmalıdır.
3) Okul-Radyo İş birliği: Lise ve üniversitelerde “kampüs radyo / okul radyosu” projeleriyle gençler yerel radyolara yönlendirilebilir.
4) Toplumsal Katılım: Dinleyicilerin görüş bildirebileceği anketler, mesaj hatları, canlı yayın bağlantıları artırılmalıdır.
5) Yerel Radyonun Sosyal rolü: Yerel radyolar, afet dönemlerinde bilgilendirme, yerel sorunların gündeme taşınması ve dayanışma kampanyalarıyla toplumda güvenilir bir kaynak haline gelmelidir.
GENEL SONUÇ
Yerel radyolar, sadece birer yayın organı değil, yerel kimliğin ve demokrasinin sesidir. Bu nedenle çözüm önerileri çok yönlü bir yaklaşımla ele alınmalıdır. Çözüm önerilerini kısaca özetlersek:
1. Dijital dönüşüm desteği
2. Yerel reklam fonları
3. Eğitim ve iş birliği
4. Kültürel projeler
5. RTÜK reformu
6. Telif ücretlerinin makul bir seviyeye indirilmesidir.
Bu problemler çözülmediği takdirde bu kısır döngü hem yerel radyolara zorluk çıkarmaya devam edecek hem de sanata ve sanatçıya ket vuracaktır. Telif ücretleri konusunun makul bir orta yolu bulunmalıdır.
• Yerel radyoların sesi hiç kısılmasın!
• Frekansları her zaman gönül telimizi titretsin!
• Yerel radyolar bu toplumun sesidir, bu sesin güçlenerek sonsuza kadar yaşaması, yaşatılması gerekir.
Bu konuda sivil toplum kuruluşlarının, Valilik ve Büyükşehir Belediyesi olmak üzere yerel yöneticilerin, siyasî partilerin, milletvekilleri ve bakanlıkların yerel radyoları sahiplenmesi gerekir.
Bu vesileyle Türkiye’deki bütün yerel radyo çalışanlarına kolaylıklar ve iyi çalışmalar dilerim.
--------------------------
KAYNAKÇA (Bibliyografya)
Arı, S. (2021). Yerel Medyada Alternatif Gelir Modelleri Üzerine Bir İnceleme. Ege Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 38(2), 112–128.
Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK). (2022). Radyo Yayıncılığında Dijital Altyapı ve Ortak Kullanım Modelleri Raporu. BTK Yayınları.
Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK). (2023). Türkiye’de Frekans Planlaması ve Yayın Politikaları. BTK Yayınları.
Demir, Ali (2020). Yerel Medya Politikaları ve Yayın Denetimi Üzerine Eleştirel Bir Bakış. Anadolu Üniversitesi Yayınları.
Demir, A. ve Arslan, N. (2020). Dijital Medya Platformlarının Geleneksel Radyolar Üzerindeki Etkisi. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 59(2), 45–62.
Kaya, M. (2022). Yerel Medyada Dijital Dönüşüm ve Kamu Destekleri. Anadolu Üniversitesi Yayınları.
Küçük, B. ve Doğan, L. (2022). Yerel Medyanın Ekonomik Sorunları ve Çözüm Arayışları. Gazi Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 10(1), 33–50.
Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK). (2022). Radyo ve Televizyon Yayınlarında Ölçek Bazlı Düzenlemeler Üzerine Çalışma Raporu. RTÜK Araştırma Dairesi.
Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK). (2023). Radyo Yayıncılığında Yeni Teknolojik Eğilimler Raporu. RTÜK Araştırma Dairesi Başkanlığı.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2021). Yerel Ekonomiler ve Medya İlişkileri Raporu. TÜİK Yayınları.
Yılmaz, F. (2021). Yerel Medya Çalışanlarının Dijital Dönüşüme Uyum Süreci. Selçuk Üniversitesi İletişim Dergisi, 14(3), 77–93