Ürgenç'ten Hiva'ya geldik. Adeta bir ortaçağ kenti. Zaman sanki durmuş burada. Bir kale kent. Tüm grubun çok ilgisini çeken bir gezi noktası oldu. Grup alışverişine baktı, benim gözlerim ise benzerlikleri aradı. Yapıların ihtişamı karşısında şaşkınlık geçirerek kenti gezdim.
Özbekistan’daki Hive (Khiva / Hiva) bölgesi ile Anadolu arasında, tarihsel ve kültürel açıdan oldukça ilginç benzerlikler var.
1. Türk Kültürü ve Etnik Köken
Hive bölgesi, tarih boyunca Türk boylarının (Oğuz, Kıpçak, Karluk vb.) yaşadığı önemli merkezlerden biridir.
Anadolu'da Büyük Selçuklular ve devamında Osmanlılar aracılığıyla Türk kültürünün şekillendiği bir coğrafyadır.
Dil, gelenekler ve sosyal yapı açısından ortak Orta Asya Türk mirası görülür.
2. Mimari Benzerlikler
Hive’deki kerpiç yapılar, iç avlulu evler ve kalın surlar, Anadolu’nun eski şehirlerinde (Mardin, Konya, Diyarbakır, Burdur, Denizli gibi) görülen mimari anlayışla benzerlik taşır.
Medrese, cami ve türbe mimarisi her iki bölgede de önemli yer tutar.
Kubbe kullanımı, geometrik süslemeler ve hat sanatına verilen önem ortaktır.
3. İslam Kültürü ve Yaşam Tarzı
Hive, İslam dünyasının önemli kültür merkezlerinden biri olmuştur.
Anadolu da İslam’ın gündelik hayata, sanata ve mimariye güçlü biçimde yansıdığı bir bölgedir.
Vakıf geleneği, medreseler ve dini eğitim her iki coğrafyada da benzer şekilde gelişmiştir.
4. Geleneksel Kıyafet ve El Sanatları
Hive’de dokumacılık, halıcılık ve nakış sanatı yaygındır.
Anadolu’da da halı, kilim ve el dokumaları önemli bir kültürel mirastır.
Motiflerde doğa, bereket, koruyucu semboller gibi ortak temalar bulunur.
5. Mutfak Kültürü
Hive mutfağında pilav (plov), et yemekleri ve hamur işleri ön plandadır.
Anadolu mutfağında da pilav, kebap türleri ve hamur işleri yaygındır.
Et, yoğurt ve tahıl temelli beslenme alışkanlıkları benzerdir.
6. Tarihî İpek Yolu Etkisi
Hive, İpek Yolu’nun önemli duraklarından biridir.
Anadolu da İpek Yolu’nun batıdaki en önemli geçiş alanlarından biridir.
Ticaret, kültür alışverişi ve şehirleşme anlayışı bu ortak geçmişten etkilenmiştir.
7. Sözlü Kültür ve Halk Edebiyatı
Destanlar, atasözleri ve halk hikâyeleri iki bölgede de güçlüdür.
Dede Korkut geleneği, Orta Asya’dan Anadolu’ya uzanan ortak bir mirastır.
Kısaca Özetlersek:
Hive bölgesi ile Anadolu arasındaki benzerliklerin temelinde Orta Asya Türk kökeni, İslam kültürü ve İpek Yolu medeniyeti yatmaktadır. Daha keşfedecek çok yer var. Derin köklerimizin bugün Özbekistan olarak adlandırılan bölge üzerinde kaldığını görmek ço heyecan vericiydi. Mutlaka o bölgeleri gidip görmelisiniz.