Veri yönetimi bilgi alanları 2000’li yılların başlarında, yaklaşık 26 yıl önce, Uluslararası Veri Yönetimi Derneği tarafından tanımlanmış. Veri yönetimi bilgi alanları veri yönetimi yetenekleri olarak da adlandırılıyor. İlk tanımda 11 yetenek var. Meta veri bu yeteneklerden birisi. Hepsi birbirleriyle ilişkili. Veri yönetimi eğitimlerinde hep sorulan şu: “Hangisinden başlanmalı?” Net yanıtı yok. Ancak hepsi öğrenilmeli ve ihtiyaca göre ardışık veya paralel kurulmalı yanıtı veriliyor. Bu nedenle ortada veri yönetişimi olmak üzere diğerleri çark olarak gösterilmekte.
Meta verilerin tanımlanması öncelikli olanlardan. Bu bağlamda kuruluşun meta veri sözlüğü olmalı.
Uzun yıllar sağlık hizmetlerinde veri analizleriyle uğraşırım. Keşke o zamanlar veri yönetimi bilgi alanları öğretilmiş olsaydı. Çünkü zorluk çektiğimiz en önemli konulardan birisi meta veri sözlüklerinin bulunmaması idi.
Gözlemlerimden çıkarımlarıma göre halen kuruluşlarda meta veri sözlüklerinin ortak paylaşılacak şekilde bulunmadığıdır.
Bu nedenle bugün yazımda, “Meta Veri Sözlüğünüz Var mı?” Sorusunu yanıtlamanıza yardımcı olmak istedim.
Yanıt: Kesinlikle olmalı. Hatta dijitalleşen kurumlarda meta veri sözlüğü artık lüks değil, temel gereklilik haline geliyor. Çünkü birçok kurumda en büyük sorunlardan birisi şu: Aynı kavram herkes tarafından farklı anlaşılıyor.
Örneğin “aktif hasta”, “iptal işlem”, “kritik sonuç”, “başvuru tarihi”, “tamamlanan süreç” gibi kavramlar farklı birimlerde farklı yazılabiliyor. Sonuçta raporlar değişiyor, göstergeler uyuşmuyor ve veriye güven azalıyor.
Meta veri sözlüğü tam olarak bunu önlüyor.
Meta veri sözlüğü; kurumdaki verilerin ortak dili. Hangi verinin ne anlama geldiğini, nasıl üretildiğini, hangi formatta tutulduğunu ve kim tarafından kullanıldığını tanımlar.
Basit örnek: “Hasta kabul tarihi” nedir?” “Sisteme ilk giriş zamanı mı?” “Randevu zamanı mı?” “Yatış zamanı mı?” Eğer bu net değilse aynı veri farklı sonuçlar üretir.
Yapay zekâ, veri analitiği ve kurumlar arası veri paylaşımı arttıkça meta veri sözlüğünün önemi daha da büyüyor. Çünkü teknoloji ancak ortak anlam üretilirse doğru çalışabiliyor.
Bugün birçok kurum veri topluyor ama verinin anlamını standartlaştırmıyor. Oysa dijital dönüşümün temeli yalnız veri toplamak değil; veriyi ortak kurallarla yönetebilmektir.
Kısacası: “Veri olmadan dijitalleşme olmaz; meta veri olmadan da veriye güven olmaz.”
---------------
Prof. Dr. Diler Aslan, Tıbbi Biyokimya, laboratuvar ve laboratuvar verileri yönetimi alanında uzun yıllar araştırmalar, uygulamalı akademik çalışmalar ve kurumsal boyutta çeşitli yöneticilikler yürütmüştür. “ANKUZEM E-eğitimci 2013”, “ADLM Tıbbi Laboratuvarlarda Veri Bilimi Eğitimi 2026”, “UKAS ISO 42001 AI Management Systems Farkındalık Eğitimi 2025” sertifikalarına hak kazanmıştır. Dijital sağlık, veri yönetimi ve kalite sistemleri konularında danışmanlık ve eğitim faaliyetlerine devam etmektedir. Sağlıkta veri kalitesi ve verilerin doğru kullanımı üzerine çalışmalarını sürdürmektedir.