Tüzel kişiliklerde kar payı dağıtımını kısaca anlatmak gerekirse;
Tüzel kişiliklerde kâr payı (temettü) dağıtımı, Türk Ticaret Kanunu (TTK), Kurumlar Vergisi Kanunu ve Gelir Vergisi Kanunu (GVK) hükümlerine göre gerçekleştirilir.
Dağıtım süreci temel aşamalar ve kurallardan oluşur:
Kâr Dağıtımının Şartları ve Kaynağı Net Dönem Kârı:
Kâr payı ancak net dönem kârından ve serbest yedek akçelerden dağıtılabilir.
Geçmiş Yıl Zararları: Bilançoda geçmiş yıl zararları varsa, bu zararlar düşülmeden kâr dağıtımı yapılamaz.
Yedek Akçe Zorunluluğu: Kanun ve esas sözleşme gereği ayrılması gereken yedek akçeler ayrılmadıkça başka bir kâr payı belirlenemez. Ödenmiş sermayenin %20'sine ulaşıncaya kadar yıllık net kârın %5'i birinci tertip yasal yedek akçe olarak ayrılır.
Tüzel kişiliklere dağıtım hariç olmak üzere şahıs ortaklarından yüzde 15 stopaj kesintisi yapılmaktadır.
Bazı şartları olmakla birlikte Tüzel kişilerin (şirketlerin) ara dönem kârları üzerinden ortaklarına önceden kâr payı dağıtması, Ticaret Bakanlığı düzenlemelerine göre belirli şartları sağlamak şartıyla yapılabilmektedir.
Peki madem şirketler bu şekilde kar payı ve ya avans kar payı dağıtabildiğine göre devletler bu şekilde vatandaşına kar payı dağıtamaz mı ?
Avans kar payı veremez mi ?Bunun için devletin mali yapısı nasıl olmalıdır ?
Elbette şirketi yönetmekle devleti yönetmek aynı olamaz. Ancak geçen hafta öyle bir şey oldu ki bu yazıyı bize kaleme aldırdı.
Tayvan hükümeti, rekor seviyedeki ekonomik büyüme ve bütçe fazlası sonrasında tüm vatandaşlarına kişi başı 10.000 Yeni Tayvan Doları (yaklaşık 314 ABD Doları) nakit ödeme yapma kararı aldı. Bu kararı 23 milyon her vatandaşa vermek üzere aldılar.
Tayvan hakkında bazı bilgiler vermek gerekirse;
*Tayvan'ın güncel nüfusu yaklaşık 23 milyon kişidir.
*Ülkede kişi başına düşen milli gelir ise 36.000 ABD dolarının üzerindedir.
*Tayvan'ın devlet borcunun Gayri Safi Yurtiçi Hasıla'ya (GSYİH) oranı yaklaşık %26,8 seviyesindedir.
*Tayvan’ın ihracatı, Temmuz 2026'da aylık bazda 75,29 milyar dolara yükselirken, ihracat siparişleri 98 milyar dolarla tarihi bir rekor kırmıştır. Yıllık bazda ihracat rakamı 900 milyar dolar civarındadır.
* Tayvan’ın ihracatının, yarı iletkenler, elektronik devreler ve ileri teknoloji bileşenleri gibi ağırlığı düşük ancak katma değeri (ve dolayısıyla birim/adet fiyatı) çok yüksek ürünlerden oluşması nedeniyle kilogram başına düşen gelir, standart emtia veya hammadde ihraç eden ülkelere göre oldukça yüksektir.
Tayvan özelinde görüldüğü üzere ihracat kg.değeri normal ülkelere göre oldukça katma değerlidir.
Ülkemize döndüğümüzde ise şu an ödemekte olduğumuz faiz yükü bile oldukça yüksektir. Bu sebep ile vatandaşlarımıza 15.000 TL gibi bir avans verebilmek mümkün gözükmemektedir.
Şöyle olamaz mıydı ?
Özellikle Cumhuriyetin kuruluş yıllarından itibaren uygun olan il ve ilçelerde kamu kuruluşları ,fabrikalar açılmıştı. Bu kuruluşlara örnek olarak Etibank ve ya Eti Holding A.Ş. Çatısı altında toplanmıştı. Bu kuruluşlar tüm ülkeye dağılmış ve o beldelere hayat vermişlerdi. Daha sonra bir çok kamu kuruluşu özelleştirildi . Özelleştirme sürecinde 65 milyar TL gibi ciddi bir kaynak toplandı.
Eti Holding A.Ş Özelinde özelleştirme tablosu şöyledir;
Devlet kuruluşu olan ve adında "Eti" (kökeni Etibank'a dayanan) unvanını taşıyan yapı, 1998 yılında Eti Maden İşletmeleri (eski adıyla Etibank / Eti Holding) bünyesinde yeniden yapılandırılmış ve sonradan bir kısmı özelleştirilmiştir.
Bu kapsamda yer alan devlet şirketleri ve bağlı ortaklıklar şunlardı:
· Eti Bor A.Ş.: Bor mineralleri ve türevlerinin üretimiyle ilgilenir, hâlâ devlet bünyesindedir (Eti Maden altında devam etmektedir).
· Eti Alüminyum A.Ş.: Alüminyum üretimi yapan tesis, daha sonra özelleştirilmiştir.
· Eti Krom A.Ş.: Krom madenciliği ve üretimi yapmaktayken özelleştirilmiştir.
· Eti Bakır A.Ş.: Bakır üretimi ve madenciliği alanında faaliyet gösterirken özelleştirilmiştir.
· Eti Gümüş A.Ş.: Gümüş üretimi gerçekleştiren tesis, daha sonra özelleştirme kapsamına alınmıştır.
· Eti Elektrometalurji A.Ş.:Metalurji alanında faaliyet gösteren bu şirket de özelleştirilmiştir.
· Eti Pazarlama ve Dış Ticaret A.Ş.: Şirketlerin pazarlama ve dış ticaret faaliyetlerini yürütmek için kurulmuştur.
(Not: Gıda sektöründe bilinen ETİ Gıda A.Ş. ise devlet kuruluşu olmayıp, 1962 yılında Firuz Kanatlı tarafından Eskişehir'de kurulmuş özel bir şirket ve markadır).
Bir örnek olarak anlatmaya çalıştığımız bu kamu kuruluşu gibi bir çok örnek vermek mümkündür.2005-2006 Yıllarında kamuda çalışan sayısı 2 milyon 650 bin kişi iken ,65 milyar TL özeleştirme sonrası haziran 2026 döneminde kamuda çalışan sayısı ise 5 milyon 417 bin kişiye yükselmiştir. Kabaca her dört sigortalıdan biri kamuda çalışmaktadır.
Bu verileri yazdıktan sonra devletimizin gönül ister ki Tayvan hükümeti gibi her vatandaşa milli bayramlar hariç olmak üzere belki kar dağıtımı olmaz ama milli gelir paylaşımı adı altında en azından 10.000TL-12.000 TL vermesi yönünde olacaktır.
İyi okumalar dileriz.
Saygı ile kalınız.